Artista e Muller Libre

Leonor Fini . Bos Aires, 1908 / Paris, 1996

Algunhas voces din que é a artista muller máis importante do século XX e, sobre todo, unha das poucas cuxa figura non está ligada á dun home. Talvez porque as mulleres artistas son usualmente as esposas, compañeiras ou amantes dalgún famoso pintor, a historia de Leonor Fini non circula tanto. Polo xeral, o ánimo de catalogar inclúea entre os surrealistas, en especial porque comparte o interese no onírico e a sugestión. Con todo, e a pesar da proximidade co grupo e a amizade con Max Ernst e Leonora Carrington, e aínda que Eluard e De Chirico escriben o prefacio do catálogo da súa primeira exposición persoal en Nova York en 1938, Fini nunca se considerou unha surrealista. Leonor Fini dixo unha vez: "Toda a pintura é erótica. Ese erotismo non ten necesariamente que estar no tema. Pode estar na forma con que se pinta unha roupaxe, no deseño dunha man, nun pliegue". Así as cousas, logo da Segunda Guerra Mundial os seus traballos incluíron deseño de indumentaria para o Ballet de París, as películas 8½ de Federico Fellini (1963) e A Walk with Love and Death de John Huston protagonizada por outra rareza, Anjelica Huston. Leonor escribiu memorias, fragmentos, poemas en prosa e narrativa. Hai nove documentais sobre a súa vida, entre eles A Légende cruelle de Gabriel Pommerand e Arcady (1951) e Leonor Fini de Chris Vermorcken (1978), conta cunha páxina propia postmortem que depende dunha das súas amigas, Arlette Souhami en Galería Minsky, chamada así por ser un termo de agarimo que Fini usaba.

O seu mal temperamento e os seus enfrontamentos e desafío contra André Breton polo seu "homofobia e misoxinia" son proverbiais. Os temas surrealistas son recorrentes, pero na súa man convértense nun arma contra as convencións sociais, ata as de pertenza aos grupos de elite de artistas. Erotismo mórbido e macabro que beben da filosofía de Bataille no seu regreso aos aspectos primitivos do ser humano, Leonor Fini foi unha autodidacta con conflitos para ser incluída en ningún grupo porque pintaba "cadros que non existen e que desexaría ver", segundo declara. Lesbiana, bisexual, surrealista son todas definicións que algunha vez déronlle; e todas rexeitounas.

(As persoas que un día amamos,sempre deixan ademas da tristeza da súa perda a pegada indeleble das súas emocións, como neste caso o interés pola pintura)

Liberdade

A liberdade é máis profunda que un pasamontañas na solapa, fácil de pronunciar, difícil de aprender, imposible de exercer, sen renuncias, sen compromiso connosco mesmos. O subcomandante Marcos di “Ensinámoslles [aos nenos] que hai tantas palabras como cores, e que hai tantos pensamentos porque de seu o mundo é para que nel nazan palabras. Que hai pensamentos diferentes e que debemos respectalos. E ensinámoslles a falar coa verdade, é dicir, co corazón“. É rotundamente lírico o seu estilo elíptico, irónico e romántico ( A nosa arma é a nosa palabra), o seu xeito de afinar os pianos do noso desasosego, de berrarnos á cara o que non nos atrevemos a dicirnos a nós mesmos cada mañá ao asomarnos ao espello empañado do cotián. Non somos nin sequera libres para sepultar entre o esquecemento e un alude de rocas inconsecuentes a nosa propia liberdade. E é que nos imos cercenando as uñas, os nocellos coroados de rosas urxentes, a pel irrestricta e rebelde, a medida que imos vivindo en minúsculas. Respiramos e comemos o pan furtivo das minúsculas onde todo é máis sólido, onde a chaga do costume e a tuberculose estética gozan dun status de xefe de estado macilento e folgazán. Somos, talvez, uns cantos cans perezosos que temen abandonar a sesta e a súa sombra por un futuro nómade de tenruras e territorios inalcanzables, medorentos de que tome o mando ese latexo libre que se balancea nos acordes do corazón…...

Domingo

Non hai nada como ler tumbado na cama e escoitar a respiración durmida do silencio. A voz de Annie Lennox tecendo ilusións sobre a arquitectura submarina das madrugadas. Os ollos telegrafiando os enigmas que se enredan entre as espirales do misterio. A mortaxa do tempo caracoleando entre os oxales que entretexen os recordos. Un libro mediocre transfórmase coa súa compañía nunha obra mestra, aferrado as súas paxinas atraveso o amencer entre a láva morta que asfixia á nostalxia, o bálsamo perfecto para a vermella incerteza que mana do costado dun domingo.

Camiñante

Camiñante é a expresión máis fermosa de todas as que habitan a xeografía da liberdade. A súa estrutura soa a fuxida delicada entre algodóns, purpurina e pompas de xabón. É a palabra que nos fai habitar os espazos e que recibamos cos brazos abertos ao descoñecido, ao unánime que participa do noso corazón trashumante que fai miles de anos guiábase entre as estrelas perseguindo paraísos insondables. Camiño polos espazos abertos da cidade e síntome o bastón do cego que vende o cupón, o xubilado anónimo exiliado na circunferencia da súa boina, mentres le o xornal nun banco, ou a adolescente que fuma o tabaco roubado á súa nai mentres o seu seo risueño fai chiscadelas á lúa, ou fagome cargo da luxuria sosegada que oculta baixo os seus pantalóns, o xoven seminarista (....) Rostros, espazos e tempos que van parar ao fondo de armario dun poema entre o esquecemento e a resina fósil do meu abandono.

Pasa o tren que vai cara ao sur, os trens sempre desembocan na estación central dos soños rotos e éntranme ganas de correr tras el na miña condición de camiñante, aforado único do anonimato. O meu camiño é do que pasea debullando soños, como quen endulza o café da mañá co salitre do porto, así de simple, non hai soños nin camiños exclusivos, ninguén ama a láva ferinte do volcán.........Os camiños e os soños habitan o instante, unha e outra vez, ata que se perden para sempre as pegadas dos seus pasos......

Xaneiro

Amence. Fai frío neste día de xaneiro. No bosque estamos el e eu, e por suposto, as testemuñas. O demais é soidade. Óense algúns paxaros ao lonxe, o ladrido melancólico dun can, lamentando a súa liberdade perdida, entre alfombras persas. Un lagarto afacendo os seus ollos ao sol inerme do novo día, pero nada importante que nos consiga distraer. Teño as súas costas pegadas á miña, neste duelo a morte. Dez pasos, nin curtos nin desmesurados, dez pasos perezosos. Un. Inspiro o aire perdido entre os silencios. Dous. Conxelo os meus ollos polo que poida pasar. Tres. Maldigo a miña temeridade. Catro. Pero que cona é o recordo, do que xa non será? Cinco. O relente abrasa os meus pulmóns. Seis. Necesito serenarme por encima de todo. Sete. Súan as miñas mans. Oito. Prefiro dispararlle o tempo que pasa voando por encima das nosas cabezas. Nove. Encoméndome á pistola que sostén a miña man dereita. Dez (…..) Soa un disparo. O cadáver do seu recordo xace entre as herbas. Óense as ás dalgúns paxaros ao marchar. O demais é soidade……..

Haití

Si que é moi frecuente nestos momentos lembrarse, cun xesto de fonda preocupación e cunha mirada de polo xeneral simulada xenerosidade, dos que morren e laian entre os cascotes das casas derrubadas, dos que pasan noites como esta a ceo aberto entre nubes manchadas de ira. Non é tan frecuente, ou iso parece, observar que todos os que viven agora nestas circunstancias de probeza extrema, da traxedia, de anxos travestidos de Leviatán destruindo con raios mortiferos, os desherdados da humanidade que morren e laian en Puerto Príncipe, nin sequiera agora como antes e seguramente ñañan cando deixen de ser portada, se librarán da intemperie eterna, da suciedade e, probablemente, tampoco da fame conxenita.

Unha muller boa e grande, de ollos finalmente sen luz e fe inquebrantable nun deus patrocinado pola oligarquia, para que se resignen, a ser mans e corpos para disfrute dos poderosos; a mesma muller que a hora do seu pasamento, non direi morte, quixo, que lle lesen, mentras marchaba do mundo, as páxinas que falan do reino de Deus. Ese mesmo deus que di representar Monseñor Munilla, sen que ninguén, lle esixa as cartas credenciais que acrediten tal representación, que tilda de catástrofe barata, o de Haití ,en comparación cos males maiores dos nosos pecados.
Os seres humanos que arrastran a inxustiza eterna, que xera ese capitalismo que adoramos nas sinagogas do noso interior, como aspirantes eternos, a unha cadeira, no consello de administración da riqueza. O neno moreno que se asoma ás imaxes dos informativos, nin imaxinemos qué estará pensando. El a esta hora, sabendo como sen dúbida sabe que a nosa compaixón é mentira, e que durmira abandonado como sempre, que a historia volvera a repetirse unha vez máis. O que non sabe, é que a traxedia, será aproveitada polo "amigo americano", para quedarse e sementar os ventos de futuras guerras, nin que neste arrabal desapiadado, os tesoureiros da rapiña e usura criminal: os banqueiros deste estado español, opresor, fórranse coas comisións sobre os donativos dos cidadáns. As traxedias, do mesmo xeito, que as crises económicas, enriquecen aos de sempre.

Ollos durmidos

Hai uns ollos durmidos tralo cristal dun vello tren, que se desliza sobre railes de neve. Desde alí obsérvame. Acende un cigarro tras outro. A tristeza do fume, as volutas primixenias describindo premisas concéntricas. Soidade, atmosfera cero. É un afogado que mira ás estrelas no centro exacto dunha piscina infinita. Unha sombra que se asoma entre nubes manchadas de terciopelo, que se gasta a súa paga en carreiras de cabalos que só existen na súa imaxinación, e garda como un usureiro unhas migallas para sexo telefónico.
Esa sombra é o máis parecido ao deus que se ensina nas escolas. Ese deus que memorizas como unha táboa de multiplicar. Ese deus ao que lle queda ben calquera nome de pila. Ese deus que sabes con certeza que deixará o truco final, a resurrección, para o terceiro día. E iso pode ser unha mala xogada, porque quizais ti xa non esteas ese día, ou andes metido en aventuras perigosas, ou vomitando nun aparcadoiro solitario mentres o baile de gradación remata como empezou, sen ti.

Hai unha sombra que nas noites de lúa avísame que talvez non haxa unha segunda oportunidade. Eu polo si ou polo non voute amando amodo. Pero tamén te vou amando frenético, acendido, resolvendo con eficacia os crucigramas que alberga a túa pel, sen quitarlle ollo á lúa e ao vello eremita que alterna na corda de tender calcetíns rotos coa desesperación dun reloxo…